Tom Kisjes, van dienstweigeraar tot vliegerfotograaf


Op woensdag 20 oktober 2021 kwam Tom Kisjes een praatje houden over zijn werk in het Zaans Natuur- en Milieucentrum en het Vliegerfotograferen, de bijzondere hobby die hij bij toeval na zijn pensionering ontdekte en hem een zekere roem bezorgde bij de makers van een flink aantal atlassen.
Het eerste deel van de avond was gewijd aan zijn werk bij het Zaans Natuur- en Milieucentrum waar hij vanaf 1978 tot 2019 werkzaam was. Hij was daar in 1978 binnengekomen als dienstweigeraar om zijn vervangende dienstplicht te vervullen. En hij is er gebleven tot zijn pensionering. Van lieverlee werd zijn betrokkenheid en zijn inzet bij het centrum beloond met een functie als directeur.
Toen hij als dienstweigeraar aantrad, was er slechts sprake van een proefproject Natuureducatie dat onder zijn leiding steeds werd uitgebreid met nieuwe aandachtsvelden tot het huidige Zaans Natuur- en Milieucentrum.
Het centrum omvat thans de volgende onderdelen:
Schooltuinen, in principe al vanaf 1930 in gebruik.
Museum Heimans, een natuurmuseum dat voorheen gehuisvest was op een tochtige zolder; thans gevestigd in een oude kleuterschool (een geschenk van grootgrutter Albert Heijn).
De Heemtuin, voorheen wat weggestopt, maar nu zichtbaar en toegankelijk gemaakt. Een heemtuin is een kunstmatig, veelal omheind landschapselement, bedoeld om de inheemse, wilde flora en fauna te laten zien. Het begrip is geïntroduceerd door Jac. P. Thijsse (1865-1945).
De Stadsboerderij waar de schooljeugd kennis kan maken met allerlei boerderijdieren.
Praktische natuur- en milieu educatie voor kinderen van de basisschool.
Voorts is er, vooral in het weekend, van alles te beleven. Voorbeelden: Halloween en het Schaapscheerdersfeest, de sprookjestuin, de kerststal met kerstverhaal; tochten door buitengebied met schoolklassen (bijvoorbeeld langs de trilgebieden).
Tom Kisjes laat zien hoe de camera aan de vlieger hangt
Sinds enige tijd is er ook een Repair Café, waar mensen niet alleen komen om iets te repareren en te laten repareren maar ook om een gesprekje aan te knopen met andere bezoekers.
Het tweede deel van de avond was gewijd aan zijn grote hobby, de vliegerfotografie. Deze tak van de fotografie bestond al in 1885; met name de foto's van Arthur Batut dienden hem als voorbeeld. Vliegerfototgrafie is niets meer of minder dan het fotograferen vanuit de lucht met een vlieger; een voorloper van de tegenwoordige drones. In de Eerste Wereldoorlog werd het gebruikt om vanuit de lucht loopgraven op te sporen. Simpel gezegd wordt er een camera aan een vlieger gebonden, die dan de lucht in gaat. Met een 'rig' wordt de camera aan de vlieger bevestigd; de camera zelf wordt bestuurd door een 'servo'.
Tom maakt zijn vliegers overigens niet zelf. Hij koopt ze kant en klaar. Voor elke windkracht heeft hij een aparte vlieger maar boven windkracht 5 gaat hij de lucht niet meer in. Jammer genoeg kan hij ook niet opstijgen wanneer er mist is.
Hij maakte op deze manier heel veel foto's van het Oer-IJ gebied. Zijn faam verbreidde zich al snel zodat veel van zijn foto's werden opgenomen in allerlei natuurgebieden. Ook in opdracht maakt hij foto's van bepaalde gebieden.
Het was een heel interessant verhaal, vooral door de levendige voordracht van Tom, waarover alle toehoorders heel enthousiast waren. Jammer genoeg waren er maar 18 mensen op af gekomen. Sneu voor Tom, maar ook sneu voor het bestuur, dat zijn uiterste best doet om mensen van achter de beeldbuis weg te lokken en ze kennis te laten maken met nieuwe en interessante onderwerpen. Nieuwe Nivonleden zien we zelden. En de plaatselijke pers helpt ook niet mee door de trouw opgestuurde persberichtjes stelselmatig te negeren.
Annemarie Broek
Een van de vliegers van Tom