De geologie van het ontstaan van Nederland


door Wim Zondag

Wim Zondag is een oude bekende van onze afdeling. Enkele jaren geleden hield hij een gloedvol betoog over zijn werk bij de afdeling Burgerzaken en de bijzondere verhalen die hij daarover kon vertellen. Na zijn pensioen ging hij zich met hart en ziel wijden aan zij hobby's, zoals geologie, fotograferen, reizen en gidsen. Zo nu en dan geeft hij nog geologielessen op middelbare scholen en lezingen voor allerlei gezelschappen. De lezing van deze avond spitste zich toe op verhalen rond fossielen en mineralen.
Geologie is de wetenschap die zich o.a. bezighoudt met de ouderdom van de aarde, haar geschiedenis en de processen die haar vormen en gevormd hebben.
In hoog tempo liet Zondag ons kennis maken met de tot dusver onderscheiden tijdperken, van Trias tot het Quartair. Het Quartair wordt onderverdeeld in het Pleistoceen en het Holoceen (de huidige tijd).

De ouderdom van de aarde

Aartsbisschop Usher

Rond 1500 becijferde Leonardo Da Vinci, die thuis was in vele takken van kunst en wetenschap, dat de aarde 200.000 jaar oud was; dit op basis van sedimenten.
Aartsbisschop Usher becijferde in 1654 dat de aarde op 26 oktober 4004 v.Chr. om 9 uur 's morgens ontstaan zou zijn, nog vóór de koffie dus. In zijn visie was de aarde slechts 6000 jaar oud.
De Britse sterrenkundige Halley (de man van de komeet) taxeerde de leeftijd van de aarde op 100 miljoen jaar op basis van door hem onderzochte zoutlagen.
Anno nu gaat men ervan uit, dat de ouderdom van de aarde rond de 4,5 tot 4,6 miljard jaar oud is. Deze waarde is grotendeels gebaseerd op het onderzoek van de moleculaire samenstelling van het lood in bepaalde loodertsen. Meer informatie is afkomstig uit bijvoorbeeld West-Australische zirkoonkristallen, maanstenen of andere bodemvondsten.
Platentektoniek is de wetenschappelijke theorie die zowel de geografische ligging van continenten, oceanen, gebergten en andere structuren aan het aardoppervlak verklaart, als de geologische structuren in de aardkorst en de plek waar aardbevingen en vulkanisme voorkomen. Zo kon worden vastgesteld waar ons land oorspronkelijk gelegen heeft en hoe de route tot hier is verlopen. Overigens zijn deze 'platen' nog steeds in beweging zoals blijkt uit de bewegingen rond de Middellandse Zee.

Het belang van fossielen en mineralen
Een groot deel van wat wij weten van de ontstaansgeschiedenis van de aarde komt voort uit gevonden
foto Wim Zondag
fossielen en mineralen.
Wie enthousiast geraakt is voor het vinden van fossielen en mineralen, kan zelf op een aantal locaties aan het zoeken gaan. Ik noem er enkele: Cadzand, Winterswijk, 't Rooth, De Kaloot bij Vlissingen, De Zandmotor tussen Ter Heijde en Kijkduin. Je vindt er bijvoorbeeld haaientanden, maar ook botten van vissen en ammonietjes (uitwendig skelet van uitgestorven inktvissoorten). Helaas is een aantal plekken al afgesloten voor enthousiaste amateur-zoekers.

Er kwam nog veel meer aan de orde tijdens dit boeiende en levendig vertelde verhaal, maar dat houdt u misschien nog tegoed voor een volgende keer.

Aan het einde van de lezing verraste Wim Zondag de toehoorders elk met 2 zakjes waarin een stukje pyriet (mineraal, nepgoud) en een speciale schelp (fossiel) van 160 miljoen jaar oud.
Voor deze lezing hadden zich 19 mensen aangemeld. Van vier personen kregen wij een afmelding, twee personen lieten het zonder bericht afweten.

Annemarie