Edwin Kapitein, boswachter zonder bos

Met deze prikkelende tekst kondigde Edwin Kapitein in de Nivonette van oktober 2022 zijn verhaal aan. Hij doelde daarmee op het stereotype beeld van een boswachter: een stoere man of vrouw in een groen pak, verrekijker om en met een kettingzaag achter in de terreinauto. Maar uit zijn verhaal blijkt algauw dat dat beeld ver bezijden de waarheid is. Het terrein dat Edwin Kapitein namelijk onder zijn beheer heeft, ligt voor het grootste deel in het veenweidegebied van Zaanstreek-Waterland. Hij vertelt het volgende.
Toen ik van de middelbare school af kwam, wilde ik 'natuurkunde' gaan studeren. Daarmee bedoelde ik eigenlijk 'kennis der natuur' zoals het vroeger genoemd werd. Ik ging naar de Hogere Bosbouwschool, maar ik kwam er algauw achter dat die opleidde tot banen die achter een bureau gedaan konden worden. Daarom stapte ik over naar de Middelbare Bosbouwschool. Ik had de tijd niet mee. De banen lagen in die sector niet bepaald voor het opscheppen.
Ik ging daarom in het onderwijs werken, wat een leuke baan was en waar ik veel van mijn liefde voor de natuur op de leerlingen kon overbrengen. Daarnaast werd ik vrijwilliger bij Landschap Noord-Holland.
Mijn werk van nu, boswachter in dienst van Staatsbosbeheer, combineer ik met mijn praktijk als ecologisch hovenier en advieswerk zoals een deel van het ecologisch beheer rond Banjaert.
Ik heb inderdaad voor mijn werk een bruin-groenachtig uniform aan. Zomer en winter loop ik in korte mouwen en in schoenen zonder sokken. De kou deert mij niet want we hebben allemaal een koudetraining ondergaan bij de Iceman.

Het gebied van Edwin omvat water, veenweide, polders, moeras, moerasbossen maar een klein beetje wouden. Het gebied loopt grofweg tussen Alkmaar – Hoorn – Noordzeekanaal. Denk aan het Alkmaardermeer, Waterland, Durgerdam, Holysloot ... het is eigenlijk een soort openluchtmuseum.
Er zijn meer natuurclubs betrokken bij dit gebied, zoals Landschap Noord-Holland en Natuurmonumenten. Tussen deze instanties is een goede samenwerking ontstaan met regelmatig onderling contact en overleg.
Staatsbosbeheer is niet zo rijk als de twee andere stichtingen: een kwestie van subsidie. Het gebied heeft 16 boswachters in dienst in verschillende functies. Ze hebben 7 auto’s ter beschikking, maar er zijn wel 22 boten: het is immers een waterrijk gebied. Als je nu denkt dat Edwin constant buiten aan het werk is, dan moet je je mening snel bijstellen: de helft van het werk gebeurt vanachter de computer.
Binnen Staatsbosbeheer zijn veel vrijwilligersgroepen actief, soms wel drie groepen tegelijk, bij voorbeeld in het weekend. Dan zorgt Edwin voor de planning, bij voorbeeld voor het beheer van de werktuigen. Een bijzondere groep is "Binnen", deze wordt betaald door Binnenlandse Zaken en is bestemd voor jongeren met een beperking. Zo krijgen ook zij inzicht in wat er allemaal in de natuur te doen is aan "beschermen, benutten, beleven."
Het gebied moet in goede conditie blijven voor een goede CO2 opslag. Fluisterboten zijn wenselijk, maar het budget staat die vooralsnog niet toe. Als gevolg van het stikstofprobleem komt de voedselvoorziening voor de vogels en andere dieren in het gedrang.

Onweer
Voor de boswachter geldt de regel: slecht weer bestaat niet. Maar een uitzondering wordt gemaakt voor het onweer. De boten zijn namelijk van staal en dat is dan natuurlijk veel te gevaarlijk.

Boefjes
Onder boefjes verstaat Edwin alles wat binnen zijn werkgebied gebeurt maar illegaal is.
Voorbeelden zijn er te over. Ik noem er enkele.
  • Illegaal bemesten, recreëren of kamperen; illegaal landgebruik (b.v. damaanleg).
  • Gebruik van ongecertificeerde bouwstoffen.
  • Spontaan aanlegsteigers of hutten bouwen; Staatsbosbeheer moet de rommel dan wel opruimen maar dat gaat dan ten koste van hun natuurtaken.
  • Maaien vóór de toegestane datum (maaien mag na 15 juni maar pas als de boswachter het land officieel heeft vrijgegeven).
  • Illegaal sloten dempen.
  • Met trekkers in het broedseizoen op het land werken mag ook niet.
  • Mollen vangen is verboden, want dat is een beschermde diersoort. Het vóórkomen van mollen wijst overigens op een vruchtbare bodem.
  • Contracten van boeren staan lijnrecht tegenover de natuurbeschermingswetten; aanpassing gaat meestal in goed overleg.

Edwin geeft aan over een laconiek karakter te beschikken: met praten komt veel goed als er maar overleg gepleegd is. Wel ergert hij zich aan stukgereden greppels, wrakken, wegpikken van hout (omgehakte boomstammen) dat bestemd was voor de shredder om daarmee bospaden te verbeteren.

Kapitein beseft als geen ander de cultuur-historische, natuur en recreatieve waarden van de Stelling van Amsterdam. Net als veel andere teamleden gaat zijn interesse verder dan één of meer forten en geeft hij rondleidingen op verschillende forten en controleert de grenspalen. Hij is daarnaast ook lid van de Werkgroep Grenspalen.
Na nog een korte uitleg met foto's over het herstel van de Genieloods (onderdeel van de Stelling van Amsterdam) en het Vuurtoreneiland bij Durgerdam (alleen per boot te bereiken) was deze bijzonder interessante lezing voorbij.


Annemarie Broek